Viminacijum

Ostaci antičkog grada Viminaciuma, glavnog grada rimske provincije Mezije Superior (Moesia Superior), u kasnoj antici provincije Mezije Prime (Moesia Prima), nalaze se u današnjim arealima sela Stari Kostolac i Drmno, 13 km od Požarevca, i oko 90 km od Beograda, nedaleko od ušća Mlave u Dunav.

Viminacium kao značajno vojno središte i glavni grad rimske provincije, ponikao je na teritoriji keltskog plemena Skordiska. Njegova veličina i značaj, posledica su bogatog zaleđa u dolini Mlave i izuzetno povoljnog položaja, kako u sistemu odbrane severnih granica Carstva tako i u spletu komunikacija i trgovinskom prometu. Najpre je bio sedište manjih vojnih odreda, a krajem I veka postao je legijski logor. Naselje je dobilo gradski status u prvoj polovini II veka, tačnije 117. godine, u vreme Hadrijanove vladavine. Dalji uspon Viminaciuma prekinut je epidemijom kuge za vreme Marka Aurelija, ali samo nakratko. Već u prvim godinama III veka grad je bio u punom procvatu.

U Viminaciumu je boravilo, čak jedanaest rimskih imperatora. Veoma je indikativno, da onda kada rimska država počinje da slabi, Viminacium dobija na značaju i njega od kraja III pa do kraja IV veka (blizu dve stotine godina), posećuju rimski imperatori shvatajući njegovu izuzetnu važnost. U istoriji dugoj šest vekova, Viminacium je u pojedinim decenijama, kao naprimer, krajem III veka, imao i ključnu ulogu po pitanju razrešenja vlasti u rimskoj imperiji. Viminacium je bio grad gde je Septimije Sever proglasio za cezara svog sina Karakalu. U viminaciumu su boravili i drugi imperatori: Karakala, Aleksandar Sever, Gordijan III, Filip Arabljanin, Trebonije Gal, Dioklecijan, Konstantin Veliki, Konstancije I i Julijan. Gracijan je bio poslednji imperator koji je posetio Viminacium. U vreme Gordijana III Viminacium je postao kolonija i stekao pravo kovanja novca. Ova kovnica je bila u upotrebi šesnaet godina, od 239, do 256. godine, sa dva prekida, 249. i 255. godine.

Iz istorijskih izvora je poznato da se 284. godine, u neposrednoj blizini Viminaciuma odigrala presudna bitka za prevlast nad ovim prostorima između dvojice rimskih imperatora Dioklecijana i Karina. O ovom vremenu svedoči i mermerni portret Karinovog sina Karinusa, koji se čuva u depoima muzeja u Požarevcu.

U IV veku Viminacium je bio značajno episkopsko sedište, sa potvrđenim episkopom Amantinom iz 343. godine i Kirijakom iz 356. godine. Time je Viminacium potvrđen i kao grad većeg obima i značaja.

Grad je razoren sredinom V veka u najezdi Huna, 441. odnosno 443. godine. Posle hunske najezde Viminacium, u V veku nastavlja da živi, i naseljen je Germanima, odnosno Ostrogotima, što potvrđuju i nalazi njihovih nekropola. Međutim u tom periodu to je grad koji ni izdaleka nema onu ekonomsku moć koju je imao proteklih četiri veka. U njemu od druge polovine V veka živi samo osiromašeno gradsko stanovništvo. Viminacium je obnovljen je tokom Justinijanove vladavine, u VI veku, ali samo kao vojno utvrđenje. Nekadašnji ekonomski status Viminacium je izgubio za sva vremena.

Prva arheološka istraživanja

U XIX veku još su se jasno nazirali obrisi antičkog grada Viminaciuma i vojnog logora: široke ulice koje se seku pod pravim uglom, trgovi, pozorišta, kupatila, vodovod, gradski bedemi i kule .

Krajem XIX i početkom XX veka M. Valtrović i M. Vasić su na desnoj obali Mlave, na lokalitetu Čair, obavili arheološka istraživanja koja su pokazala da je logor imao pravougaonu osnovu, dimenzija 442 x 385 metara i da se nedaleko od njegovih zapadnih bedema nalazilo civilno naselje, na površini od približno 72 hektara.

Od 1977. do 1997. godine istražuju se nekropole koje se prostiru južno i zapadno od grada Viminaciuma.

Otkriveno je preko 13.000 grobova spaljenih i inhumiranih pokojnika sa raznovrsnim prilozima. Nadgrobne ploče i sarkofazi često su ukrašeni reljefnim predstavama scena iz mitologije ili svakodnevnog života. Nađene su i brojne zidane grobne konstrukcije. Posebno se izdvajaju fresko grobnice iz IV veka. Freska sa predstavom mlade žene po umetničkoj vrednosti predstavlja vrhunski domet kasnoantičkog slikarstva. Istražen je i manji deo nekropole iz vremena seobe naroda.

Potrebno je istaći, da od svih legijskih logora koji su se nalazili na teritoriji nekadašnjeg Rimskog carstva, od Velike Britanije do Iraka, danas se samo dva, nalaze na nenaseljenim prostorima. Pored Viminaciuma to je legijski logor Karnuntum (Carnuntum), pored Petronela, nedaleko od Beča, u Austriji. Međutim, ovaj logor je istražen pre više od jednog veka načinom i metodama primerenim tom vremenu. To predstavlja, još jedan, dodatni razlog važnosti legijskog logora i grada Viminaciuma. Na taj način, Viminacium ostaje jedini vojni logor koji bi uz primenu modernih metoda, osim izuzetno bogatih nalaza, mogao pružiti dragocene podatke za razjašnjenje mnogih problema i proveru postavljenih teorija. Ovim istraživanjima bi se upotpunila slika ne samo o Viminaciumu, već i o antičkoj kulturi uopšte a posebno o istoriji i svim aspektima života u rimskim provincijama.

Poseban značaj i vrednost legijskog logora u Viminaciumu je u činjenici da se on danas nalazi u sloju oranice, tako da je bogatstvo Viminaciuma lako dostupno istraživačima, ali nažalost i pljačkašima.

izvor sa vise podataka

o kovanom rimskom novcu